KISILI bε se ka tila dannabaa la wa ?

 

P. Fuzier

 

  O jigi bε an dusukun na i ko banamini. A sigilen sinsinnen don. O jigi fana bε tεmεn bon cεtigεfini kan, ka don a so ɲε kɔnɔna la. Yesu donna yen an kosɔn, an ɲεfε taamabaa don .

Heburuw 6. 19-20

 

 

Daminε

 

Sitanε tε dannabaa to hεrε la abada. A bε baara (Job 1. 7 ; 2. 2) la tuma bεε, balimaw jalakibaa don Ala ɲεkɔrɔ su fara tile kan (Jirali 12. 10), a ba ɲini ka dannabaaw labin walima ka u hakili ɲaami. Kabini lawale la, a ka tiɲεnikεfεεrε kelen in de bε yen ; bi tuguni, a bε siga bila dusukun na walasa ka dannaya fεgεya, o kelen in de don waati bεε ko :  Tiɲε la, Ala ya fɔ wa ?  Jenεse 3. 1.

Na yera ko, mɔgɔ caman hakili ɲaaminen don nin ko la, ko min jεlen don, wa a bε ɲεfɔ yɔrɔ caman na, i na fɔ jo dili ko dannaya barika la, o yεrε de ba tiɲεtigiya ko an jugu ba ka lagosiliw lakuraya tuma bεε. I ko a ye Matigi Yesu kɔrɔbɔ cogo min na (Matiyu 4. 6 ; Luka 4. 10) kungo kolon kɔnɔ, a bε Ala ka kuma de ta, hakili jigin na : Yakuba 2. 24 la :  Aw ya ye sisan ko mɔgɔ bε jate tilennen ye a ka kεwalew kosɔn, dannaya dama tε . Wa Sitanε bε sin ka nin fɔ ka fara a kan :  I yεrε ɲε bε i taama cogo la, a bεnnen tε, i ka kεwalew bε min ? Dannaya bε i fε, nka o ta bɔ ka masɔrɔ Bible ko : an tε jo dili sɔrɔ dannaya dama dɔrɔn fε .

Kitabu yɔrɔ dɔw fana bε jira ; kɔrɔ wεrεw dilen don o yɔrɔw ma, wa sigasiga bε don dusukun siranbaatɔ la. Misali la, Romεkaw 11. 22 :  E fana na caron  walima Filipekaw 2. 12 :  Aye aw kisili ko baara kε ni siran ni yεrεyεrε ye . A bε se ka kε Heburuw 6. 4 fana ye, walasa ka jira ko Krisita ye mɔgɔ min kunmabɔ, ko siga ta la, o tigi ka kisili bε se ka tila la, wa minnu binna ka nilakurayali jigi bɔ u la. Ka masɔrɔ a sεbεnnen bε yen ko :  Minnu ye kεnε sɔrɔ siɲε kelen ka ban, ni u ye sankolo nilifεn nεnε, ka kε jεɲɔgɔnw ye Ni Senu la, ka Ala ka kuma dɔn fεn ɲuman ye, ka waatiba nata ka sebaayaw nεnε, ni olu bε bin ka bɔ sira la, u tε se ka kɔsegin ka u cogo yεlεma tun, katuguni, u bε Ala Denkε gengejiri la ko kura u yεrεw ye, ka lamalo mɔgɔw bεε ɲεkɔrɔ . Mɔgɔ min ja mana wuli, o tigi bε to hami na dɔrɔn a ka kisili ko la, a bε siran tuma bεε a kana dεsε ka kεwale caman kε walasa ka kisili sɔrɔ walima a ka kisili kana tila la.

Lakɔlɔsili fila : fɔlɔ, farati don ka kumasen kelen ta ka mabɔ a kɔrɔ la kumasen tɔw la, a filanan, Ala ka kuma ye kuma bakuruba kelen de ye. Ala ka kuma ko la, a fɔra ko :  Matigi ka kiri kow ye tiɲε de ye, u bεε tilennen don  (Zaburu 19. 10).  U bεε tilennen don , o ba jira an na ko Kitabu yɔrɔ kelen kɔrɔ ka kan ka ɲini ka kεɲε ni Kitabu ka kalansen dɔnen tɔw ye. O lakɔlɔsili filaw ka kan kan ɲεminε tuma bεε ni an bε Ala ka kuma yɔrɔ dɔ kɔrɔ ɲini.

 

 

Ka jo dili sɔrɔ dannaya fε Ala ɲεkɔrɔ

 

Ka kεɲε ni jo dili ye, ciden [Paul] ye mun sεbεn Romεkaw ma, o filε :  Nka min bε jodi Ala ɲεsiranbaliw ma, ni kεwalebali dara o tigi la, a ka dannaya bε jate a ye tilennenya ye  (Romεkaw 4. (), ka sɔrɔ ciden Yakuba ka kalan ye nin ye :  Aw ya ye sisan ko mɔgɔ bε jate tilennen ye a ka kεwalew kɔsɔn, dannaya dama tε  (Yakuba 2. 24). Nu mabɔra u kɔrɔ la kuma tɔw la, nin kitabu yɔrɔ filaw bε kε i ko u bε ɲɔgɔn sɔsɔ, o de bε na ni ɲaami ye caman dusukun na.

A kan ka famuya ko kalan fila de bε nin yɔrɔ fɔlenw kɔnɔ (u tε kelen ye). Romεkaw kɔnɔ, min bε yen, o ye jo dili ye Ala ɲεkɔrɔ, nka Yakuba ka kitabu kɔnɔ, an bε mun sɔrɔ yen, o ye jo dili ye mɔgɔw ɲεkɔrɔ. Mun bε an dusukun kɔnɔ, Ala ɲε bε o la, a bε se ka dannaya cogoya si dɔn ka sɔrɔ kεwalew tε. Nka ne kεrεfε mɔgɔw, olu bε jateminε kε ni ne ka kεwalew dɔrɔn de ye :  ne na ne ka dannaya jira i la ne ka kεwalew fε  (Yakuba 2. 18). Nafaba bε nin na ko u fila bεε ye misali kelen de ta (Ibrahim ta). Romεkaw 4 kan bε ko min ma, o bε sɔrɔ Jenεse 15 :  I ka sankolo filε ka dolow dan I bɔnsɔn na caya ten .A filε, Ala ye fεn min fɔ, i dan ye ka da o la walasa ka jo dili sɔrɔ :  Abrama dara Matigi la. Matigi ye o dannaya jate a ye tilennenya ye  (tεmεsira 6). Segin kεra o kuma kelen in de kan Romεkaw 4. 3 ani 22, o Kelen in de bε sɔrɔ fana Yakuba 2. 23 kɔnɔ, nka, a sεbεnnen bε yen fɔlɔ ko :  o cogo la Kitabu kuma dafara ko  Kitabu ka nin kuma dafara waati jumεn ? Waati min na Ibrahima ya denkε di ka kε saraka ye (tεmεsira 21). Kuma min fɔra Jenεse 15, o dafara Jenεse 22 de la. A bε fɔ waati min na, Isaka tun ma bange fɔlɔ : dannaya bε kεwalew ɲε, kεwalew tε dɔ wεrε ye, dannaya sereyali kɔ mɔgɔw ɲεkɔrɔ. Jenεse 22 la seere fila tun bε yen  a ka kamalen filaw  - hali no ya sɔrɔ ko u ma taa fo saraka bɔ yɔrɔ la.

Nin ko fila in bεε banna cogo di ?

Jenεse 15 la : Abrama dara Matigi la. O jatera a ye  tilennenya ye , jodira a ma Ala ɲεkɔrɔ a ka dannaya fε, kεwalew ko tε fɔ yen :  ni kεwalekεbali dara  (Romεkaw 4. 5).

Jenεse 22 kɔnɔ : a ka kεwalew ba ka dannaya jira. Ama fɔ ko : o de ya to na ye tilennenya sɔrɔ. O ye cikan sifa fila de cilen ya ma :  Nka Matigi ka mεlεkε yi to sankolo la ka Ibrahima wele ko  (tεmεsira 11).  Matigi ka Mεlεkε yi to sankolo la ka Ibrahima wele kokura  (tεmεsira 15). Nin cikan filaw ye mun ye ? A fɔlɔ :  Ne ya dɔn sisan ko i bε siran Ala ɲε  (tεmεsira 12). A filanan :  I yo kε o de kɔsɔn ne na duba i ye  (tεmεsira 16-18).

A jεlen don kan ye jo sɔrɔ Ala ɲεkɔrɔ dannaya de fε. An welelen don ka kεwale minnu kε, olu tε se ka foyi fara kisili dafalen kan ; kisili sinsinnen don dannaya dɔrɔn de kan. Kεwalew bε dannaya jira mɔgɔ tɔw la, walasa ka jira u la ko Ala ɲε siran ban na (Jenεse 22. 12). Kεwalew tε kisili sɔrɔ da ye, nka u ye duba de ye.

Aw ye nin yɔrɔ kalantaw lajε tuguni :

 

 Aw kisilen bε nεεma de barikala, dannaya fε, o ma bɔ aw yεrεw la dε, Ala ka nilifεn don. O tε kεwalew nɔ ye, walasa mɔgɔ si kana a yεrε bonya. Ala ka baara nɔ ye an de ye. A ye an da Krisita yesu la kεwale ɲumanw kama, a kɔnna ka olu labεn walasa an ka taama u la . (Efesekaw 2. 8-10).

 

  a ye an kisi. An yεrεw ye kεwale ɲunman minnu kε, olu nɔ tε dε, a yεrε ka makari nɔ don, o kεra bange kokura koli ani Ni Senu ka kurayali fε. A ye o Ni Senu jigin an kan ka caya an Kisibaa Yesu Krisita barika la, walasa jo dilen kɔ an ma a ka nεεma barika la, an ka ɲεnamaya banbali sɔrɔ, an jigi bε o min kan. O kuma jεlen don, ne ba fε i ka o fɔ ka gεlεya, walasa minnu dara Ala la, olu ka u jiga kεwale ɲumanw la. O kow ka ɲi, mɔgɔw bε nafa sɔrɔ u la  (Tite 3. 5-8).

 

 O bεε na ta, an ya dɔn ko mɔgɔ si tε jo sɔrɔ Ala ɲεkɔrɔ sariya kεwalew barika la, fɔ Krisita Yesu dannaya barika la. O de kosɔn an fana dara Krisita Yesu la walasa an ka jo sɔrɔ Krisita dannaya barika la, o kana kε sariya kεwalew nɔ ye, ka masɔrɔ mɔgɔ si tε jo sɔrɔ ala ɲεkɔrɔ sariya kεwalew barika la  (Galasikaw 2. 16).

 

Min sεbεnnen bε Romεkaw ka kitabu kɔnɔ jo dili ko la ko : Ala de bε jo dili di (Romεkaw 8. 30, 34), Ala de ko fɔra, nka mɔgɔ ko ma fɔ. A ba kε ka da mun kan ? Ka da kan ko nεεma Ala de don :  jo bε di u ma gansa Ala ka nεεma barika la  (Romεkaw 3. 3, 24). Nka Ala bε se ka jo di jalakibaa ma cogodi ka sɔrɔ a fana ye Ala tilennen ni Ala senuma ye ? Yesu ye baara min kε gengejiri kan, o de bε jo dili sabati : Yesu joli bɔnna, wa jo dira an ma  Yesu joli barika la  (Romεkaw 5. 9). Okɔni, ka da o la dɔrɔn  jo dira an ma dannaya barika la  (Romεkaw 5. 1) walasa i ka hεrε sɔrɔ Ala fε.

 

 

Ka nɔrɔ Krisita la badabada

 

Kalan mun bε Romεkaw sura 11 kɔnɔ, nan yo ta ka ɲεsin kisili ko ma, an bo kalan kɔrɔ jε. Bible yɔrɔ dɔw (Misali a, Efesekaw kitabu) ba jira an na ko Krisita ka kumabɔlenw ɲanamayalen don, u lakununa ka bɔ suw cεma ni Krisita ye, u sigilen don yɔrɔ kɔrɔtalenw na Krisita la. Yesu ni Egilisi jεlen don farisogo kelen na. Ayiwa, maa min ni Yesu ye kelen ye sankolo la, o bε se ka fili kɔ coko di ? Romεkaw sura 11 la dugukolo ko de bε yen, sankolo ko tε : ciden Paul ye misali min ta (jiri ko), o yεrε ba jira ko dugukolo de ko don. Yen olivesun tε Egilisi jira, nka yahutuw ; kungo kɔnɔ olivesun bε siyaw de ko fɔ. A sεbεnnen bε ko  Ne bε kuma aw de fε, siya tow, ne ye ciden ye ka taa siyaw ma  (tεmεsira 13). Kibaru duman fɔra siyaw ye, nka nu ma u jija Ala ɲε siran na, u bε na tigε (tεmεsira 22), i na fɔ a kεra olivesun yεrε bolow la cogo min na, o min ye Israεl ye. Tari Yesu fari yɔrɔ dɔw bε se ka tigε ka fari yɔrɔ wεrεw bila olu nɔ la wa ? Tari faranfasili bε siyaw ni yahutuw cε Krisita fari la wa ? Dannabaw minnu bɔra siya wεrεw la, Ciden Pierre ma fɔ yahutuw ma, olu ko la ko :  A ma faranfasili si kε an ni u cε  (Kεwalew 15. 8, 9). Ciden Paul ma sεbεn Efesekaw ma ko :  Ale yεrε ye an ka hεrε ye : a ye u fila (Yahutuw ni siya tɔw) kε farikolo kelen ye walasa ka u fila kε mɔgɔ kura kelen ye a yεrε la ka hεrε don u cε, ka u fila kε farikolo kelen ye, ka u ni Ala cε bεn a saya fε gengejiri kan ?  (Efesekaw 2. 14-16).

O la siga ta la fiyewu ko kalan min bε Romεkaw sura 11 kɔnɔ, o tε Yesu farikolo ko ye. Nka o kalan kan bε yahutuw ni siyaw de ma, u jɔyɔrɔ Ala ka seereyabɔli ko la dugukolo kan. Ka o yɔrɔ ta Kitabu kɔnɔ walasa ka jira ko dannabaa ka kisili bε se ka tila la na ma kε kankeletigi ye, o bε Ala ka kuma kalan tow sɔsɔ kisili ko la.

 

 

Ni ka kisili, o sɔrɔla badabada

 

Filipekaw 2. 12 kɔrɔ fana bε to ka ta tuma caman. Yen Ciden Paul kεlen ka sεbεn ko :  aye aw kisili ko baara kε ni siran ni yεrεyεrε ye  a kan tε jo dili ma. A ka nin sεbεn min cira felipekaw ma, a bε kisili jira i na fɔ ko fεn bonta, o min bε sɔrɔ boli bannen kɔ. Kisili sɔrɔlen dannaya fε (yɔrɔ, a fɔra Felipe de ko  Da Matigi Yesu la, i na kisi, i ni i ka denbaya  ? Kεwalew 16. 30-32), an welelen don ka baara kε o lafiya sɔrɔ kun kan. O ye baara banbali ye, kεlε de don an (an ni na jugu cε) ale min ba ɲini kan labin sira la. Siga tε a la nan tun bε o kεlε kε ni an yεrε fanga nan yεrε se ye, anw cε la, jɔn bε se ka sigi na ye ka bε se sɔrɔ ? Nka Ala de bε baara kε an kɔnɔ ka se di an ma ka sɔn a yεrε diyaɲεkow ma, ka u waleya (tεmεsira 13). O la, an bεse kan  Kisibaa, Matigi Yesu Krisita makɔnɔ. A na an ka majiginleya farikolo yεlεma ka a kε a yεrε farikolo nɔɔrɔma bɔɲɔgɔnko ye  (Felipekaw 3. 20-21). Niw kisili sɔrɔ la (1 Pirε 1. 8, 9), an bε an farikolow kumabɔli de makɔnɔ na (Romεkaw 8. 23, 24).

 

 

Dannaya ɲεnama, o tε ka kerecεnya fɔ da la dɔrɔn

 

Heburuw tεmεsira fɔlo ba jira ko a cira yahutu dannabaaw de ma. Ala tun kumana benbaw fε kiraw da la ; a kumalen  a Denkε dala , a ka jama banna la, u ya genge. O bεε na ta, u tun yo kε dɔnbaliya de kosɔn (Kεwalew 3. 17). O la Kibaru duman fɔra u ye, u kalanna jurumu nimisali ko la. Nka u kεlen ko mεn, nu ye kerecεnya fɔ u da la, ka tila ka ban Krisita ma, ku kosegin u ka laada kɔrɔw ma, kisili fεεrε wεrε tε Ala bolo ka di u ma. Ciden Piεrε bε na nin de fɔ ka fara an ka yɔrɔ folen in kan (Kεwalew 4. 12). Nin yɔrɔ folen Heburuw sura 6 la bε ɲεsin yahutuw de ma, minnu tun ko kolu ye  kerecεnw  ye waati dɔ la, ka sɔrɔ Ala ka ɲεnamaya tε u la. U ye Ala ka kuma ɲuman min mεn, o ye u ɲε yεlεn. O cogo kelen in don bi fana, minnu ba fɔ u da la dɔrɔn ku ye kerecεnw ye, u kεra  jεɲɔgɔnw ye Ni Senu la . An ka lakɔlɔsi ko min fɔra Efesekaw 1. 13, o ni nin tε kelen ye. Yen, a sεbεnen bε ko :  Aw dalen kɔ ale la, taamashyεn dara aw kan. O ye layidu Ni Senu ye  Ni Senu ka taamashyεn, Ala bε o min da a denw kan ka jira ku ya ta ye, o ko tε. Mɔgɔw de ko don minnu yu yεrε sɔrɔ kerecεnw cεma, o min ye Ala ka so ye dugukolo kan,  Ala sigi yɔrɔ ye Ni Senu barika la  (Efesekaw 2. 22), nu ye Ni senu ka kεwalew ye a ni ka kε a ka sebaaya seere ye (tεmεsira 5), ka sɔrɔ u ma deli ka kε dannabaa ye.

O la, foyi tε sɔrɔ nin tεmεsiraw kɔnɔ min ba jira ko Ala den ka kisili bε se ka tila la, wa ko a tε se ka lakuraya tubili fε, na binna. Ni dannabaa bin na, a ka kisili tε tila la, nka ani Matigi ka jεɲɔgɔnya diya de bε tila la. O fεn fila in danfara ka bon. Danfaraba bε o fin fila ni ɲɔgɔn cε. Dawuda ni Bat Seba ka jurumu kεlen kɔ, Dawuda tun bε se ka fɔ ko :  I ka i kisili ɲagali kε ne kɔnɔ  (Zaburuw 51. 14). Ala ka jεɲɔgɔnya ɲagali de tun tilara a la, nka kisili ko tε.

 

 

Kuma laban

 

Siga si tε a la, an bε salaya waati de la. Kow bεε la, a kaɲi an ka an hakili to an jɔyɔrɔ la.  Aw ba dɔn ko an kunun waati sera ka bɔ sunɔgɔ la  (Romεkaw 13. 11-14) wa nin jijali kuma in bε ɲεsin anw fana ma :  I binna ka bɔ yɔrɔ min na, I hakili jigin o la ka nimisa I ka jurumuw la ka I ka kεwale fɔlɔw kε  (Jirali 2. 5). An bεε ka kan kan janto an taama cogoya la ani an ka kan kan hakili to an ka jεɲɔgɔnya taama fana la walasa an welela min la, an ko jaabi (Jeremi ka maɲumatɔkan 3. 40). Mɔgɔ min ba fɔ ko :  ne kilisen don ka ban nafa jumen ba la ka taama kankeletigiya la walima kanminεbaliya la ?  An bε sigasiga o tigi ka kisili ko la, hali ni an ba dɔn ko Ala dɔrɔn de bε an dusukunw kɔnɔnako dɔn. Maa min bε dannaya kε, o bε kanuya fana kε katuguni Ala ye a ka kanuya don an dusukunw na. O kanuya bε jira ni Matgi ka kuma marali de ye (Yuhana 14. 21-23). O de la an ka kan kan ka dannaya jira ni kεwalew ye.

Nka ni an ka kisili tun dulonen don an ka taama la, jɔn na jagεlεya ka fɔ ko a na kisi ? Ka ɲini ka dannabaa sunɔgɔbaatɔw laadi ni kalan ye min ba fɔ ko u ka kisili bε se ka tila u la katuguni u taama cogo tε wasa kε, o laban tεna kε u ma hakili jigin ko ye nka lamurutili ko. An ka ɲεnamaya dulonen don an kisibaa kanulen de la :  Ne ɲεnama don, o de kosɔn aw fana na ɲεnamaya  (Yuhana 14. 19). A ka sagaw, a ye ɲεnamaya banbali di minnu ma, a bε se ka fɔ :  u tε na halaki abada. Mɔgɔ si tεna u bɔsi ka bɔ ne bolo. Ne Fa min ye u di ne ma, o ka bon ni fεn bεε ye, mɔgɔ si tε se ka u bɔsi ka bɔ ne Fa bolo  (Yuhana 10. 28). Ni kisili sigilen don Yesu Krisita ka baara dafalen kan gengejiri kan, an ye o min sɔrɔ dannaya fε, o tε se ka bɔsi an na. O jigi de ye an ka ɲagali ye ani an ka hεrε.

Ala den si kana sigasiga a ka kisili ko la : kisili sinsinen don Krisita ka baara de kan, an sinsinen tε an ka kεwalew kan. Nka dannabaw bεε kelen kelen ka kan ka ka dannaya jira ni kεwalew ye, walasa a ka nin mεn :  Ne ya dɔn sisan ko I bε siran Ala ɲε ne na duba I ye  (Jenese 22. 12, 17). O de la, a bε se ka jεɲɔgɔnya ɲagali sɔrɔ Fa ni Den fε :  ne ni ne Fa bε na o ma ka sigi o fε  (Yuhana 14. 23). Hεrε min bε kanminεli la, a na o dɔn :  Ni aw bε ne ka ci fɔlenw kε, aw na to ne ka kanuya la Ne ye o kow fɔ aw ye walasa ne ka ɲagali ka kε aw kɔnɔ, ani aw ka ɲagali ka dafa  (Yuhana 15. 10, 11).